ΣΤΗΝ ΤΑΝΖΑΝΙΑ ΟΙ ΨΑΡΑΔΕΣ ΕΧΟΥΝ ΚΑΡΔΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΗ ΣΤΗ ΒΑΡΚΑ ΤΟΥΣ

By ONEMAN

July 26^th, 2018

Όταν γνώρισα τον Ahmadi ήταν καθισμένος στην εσωτερική αυλή του σπιτιού του. Σε ένα σκαμπό με ένα μπλε δίχτυ περασμένο στο μεγάλο δάχτυλο του απλωμένου ποδιού του. Στο χέρι κρατούσε ένα εργαλείο που χρησιμοποιούσε για να μαντάρει τα δίχτυα του. Ψαράς από μικρό παιδί, είχε επιλέξει αυτό τον τρόπο για να ζει την οικογένειά του. Μια οικογένεια που με φιλοξένησε για 5 ημέρες στο σπιτικό της.

Βρισκόμαστε στο νησί Mafia στο αρχιπέλαγος της Ζανζιβάρης. Είναι οι πρώτες ώρες σε αυτό το ταξίδι ενσωμάτωσης που οργάνωσε η ActionAid Ελλάς στην Τανζανία. Είναι η πρώτη γνωριμία με τους ανθρώπους που άνοιξαν για λίγες ημέρες τα σπίτια τους και τις καρδιές τους για να υποδεχτούν 25 ανθρώπους από την Ελλάδα και την Κύπρο. 25 αναδόχους παιδιών που ταξίδευαν για άλλη μια φορά στην Αφρική σε άλλη μια σημαντική αποστολή. Αυτή τη φορά δεν είχαμε κάποιο σχολείο να χτίσουμε. Ο σκοπός μας ήταν να ενσωματωθούμε για αυτές τις ημέρες στην τοπική κοινωνία, να μάθουμε όσα τους απασχολούν και να ενισχύσουμε κι εμείς με την σειρά μας το πολύτιμο έργο της ActionAid στον τόπο αυτό.

Τα όσα ζήσαμε εκείνες τις ημέρες του Μαΐου στην Τανζανία, μπορείτε να τα δείτε εύκολα μέσα από τα κείμενα που ανεβάζαμε καθημερινά από το νησί στην ενότητα “Tales from Tanzania”. Θα ακολουθήσουν αρκετά κείμενα από αυτό το ταξίδι για να δούμε επί μέρους πτυχές της ζωής των ανθρώπων που γνωρίσαμε. Γιατί πιθανότατα τα μαθήματα που πήραμε εμείς από εκείνους να ήταν πολλά περισσότερα από όσα δώσαμε εμείς. Στο σημερινό κείμενο θα γνωρίσουμε τη ζωή ενός ψαρά σε αυτό το νησί.

ΣΤΗΝ ΤΑΝΖΑΝΙΑ ΟΙ ΨΑΡΑΔΕΣ ΕΧΟΥΝ ΚΑΡΔΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΗ ΣΤΗ ΒΑΡΚΑ ΤΟΥΣ

Ένιωσα προνομιούχος που θα έμενα στην καλύβα ενός ψαρά. Οι περισσότεροι στο χωριό Utende, παρά το γεγονός ότι βρισκόμασταν σε νησί, ασχολούνταν με τις καλλιέργειες ή άλλες εργασίες. Λίγοι ήταν εκείνοι που είχαν το σθένος – όπως θα καταλάβεις παρακάτω – να είναι ψαράδες.

Βλέπεις η δική μου εικόνα ενός ψαρά έχει μέσα την ελληνική θάλασσα, έχει ανεμοδαρμένα καΐκια και άνδρες με γκριζαρισμένα μούσια. Έχει τράτες με μεγάλα δίχτυα, μηχανές που γουργουρίζουν μέσα στο νερό και εικονίτσες του Αη Νικόλα καρφωμένες στα σανίδια. Αυτό που γνώρισα στο νησί Mafia από την ιστορία του Ahmadi αλλά και μερικών άλλων ψαράδων του νησιού, δεν είχε τίποτα από τα παραπάνω. Για να είμαι ακριβής είχε μόνο ένα ντουέτο από τα παραπάνω. Τη βάρκα και τα δίχτυα.

Η απόσταση που χώριζε το σπίτι του Ahmadi από εκεί που είχε τη βάρκα του ήταν γύρω στα 3 χιλιόμετρα. Στην παραλία που ήταν στα 300 μέτρα ήταν αραγμένες μόνο οι βάρκες των ξενοδοχείων που γέμιζαν τουρίστες για να τους πάνε για καταδύσεις. Κι ο δρόμος για να φτάσεις στη βάρκα του “μπαμπά” της οικογένειάς μας ήταν δύσβατος μιας και έπρεπε να περάσεις μέσα από ένα έλος αλλά συνάμα ήταν μία από τις πιο όμορφες διαδρομές που έχω κάνει στη ζωή μου.

Περνώντας από την πυκνή βλάστηση του τροπικού νησιού, σε ένα τοπίο που θύμιζε ζούγκλα από κοκοφοίνικες, έφτανες κάποια στιγμή στο έλος. Με τα νερά της θάλασσας να τραβιούνται κάθε πρωί μισό χιλιόμετρο πιο μέσα και κάθε απόγευμα να πλημμυρίζουν το μέρος, η φύση έκανε ένα παιχνίδι χρωμάτων και εικόνων που μόνο το μυαλό ζωγράφου θα μπορούσε να συλλάβει. Πότε τσαλαβουτούσαμε σε νερά και πότε περπατούσαμε σε αμμουδιές που σκορπίζονταν μερικές χιλιάδες νεκρά κοχύλια. Όταν φτάσαμε να αντικρύσουμε τη θάλασσα πάνω από τα εκατοντάδες παλούκια δέντρων που έσπαγαν και θέριευαν στις προσταγές του καιρού, είχαμε ήδη ζήσει μια μικρή περιπέτεια. Μέχρι την επόμενη.

Ο Ahmadi και ο συνεργάτης του, περπατούσαν δίπλα μας μέχρι να φτάσουμε στη βάρκα και τα δίχτυα που είχαν απλώσει. Όταν φτάσαμε είδαμε μόνο αυτό. Μια βάρκα αραγμένη στην άμμο, μερικές δεκάδες μέτρα μακριά από το νερό. Μερικά κομμάτια ξύλο ενωμένα, με ένα σχοινί να τα δένει σε ένα δέντρο λίγο πιο κει. Ούτε μηχανή, ούτε άγκυρα, ούτε εικονίτσες. Μόνο 2 υποτυπώδη κουπιά στο εσωτερικό της.

Γνώριζα πολύ καλά ότι η οικογένεια που μας φιλοξενούσε δεν ήταν εύπορη. Το κάθε άλλο. Μα πώς θα κάνεις τη δουλειά σου αν δεν έχεις μια γερή βάρκα με μηχανή; Οι δύο άνδρες δεν έμπαιναν καθημερινά στο νερό με τη βάρκα. Εξάλλου τα κουπιά δεν θα τους πήγαιναν μακριά από την ακτογραμμή. Ο Ahmadi μου εξήγησε πώς όταν μπαίναν στο νερό δεν έφευγαν ούτε 100 μέτρα μακριά από την άμμο γιατί αν τους τραβούσαν τα ρεύματα πιο μέσα, δεν θα είχαν σωτηρία. Κι έτσι έπιαναν όσα ψάρια έφταναν κοντά στην ακτή. Κι η υπόλοιπη ψαριά από πού ερχόταν; Κάθε βράδυ άπλωναν τα δίχτυα τους στο νερό πιάνοντας κοντά 150 μέτρα. Και το πρωί που είχαν τραβηχτεί τα νερά, έβρισκαν στα δίχτυα την πραμάτεια τους. Όπως την βρήκαμε κι εκείνο το πρωί.

Εκεί όμως ήρθε και το παράπονο του ψαρά. Αν είχε μια μηχανή για τη βάρκα του κι αν μπορούσε να συντηρήσει κι αυτή τη μηχανή, θα μπορούσε να βγαίνει στα ανοιχτά για να ψαρεύει, να φέρνει περισσότερα ψάρια πίσω στο χωριό για να πουλήσει, να ανοίξει λίγο τις δουλειές του. Μόνο που δεν είχε χρήματα για τη μηχανή. Και πώς να έχει;

Στο χωριό Utende υπήρχαν μερικοί κάτοικοι που φαίνονταν εύποροι. Τα σπίτια τους φαίνονταν πιο σταθερά από τις καλύβες, είχαν ρεύμα και τηλεόραση, κάποια είχαν ακόμα και φράχτη. Οι περισσότεροι κάτοικοι όμως ζούσαν σε καλύβες με στέγες από φύλλα κοκοφοίνικα. Ζούσαν με όσα έβγαζε αυτός ο πραγματικά ευλογημένος τόπος. Ένας τόπος πλούσιος σε πρώτες ύλες, αποκλεισμένος όμως από τον υπόλοιπο κόσμο. Αλλά θα πούμε σε άλλο κείμενο για αυτό.

Οι ψαράδες που είχαν βάρκα με μηχανή ήταν μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού σε ολόκληρο το νησί. Και μιλάμε για ένα νησί με πεντάστερα ξενοδοχεία, έναν τροπικό παράδεισο στα ανατολικά της Αφρικής. Οι υπόλοιποι ψαράδες είχαν τη ζωή του Ahmadi. Λίγα ψάρια κάθε μέρα για να φάει η οικογένειά τους και άλλα λίγα για να πουλήσουν στον μεσάζοντα που θα τα έδινε μετά στα ξενοδοχεία ή σε γειτονικά χωριά.

Όταν γυρίσαμε από τη βόλτα μας με τον Ahmadi, με μόνο ένα μεγάλο baracuda κι ένα γιγαντιαίο καβούρι στον κουβά μας, αναρωτιόμουν πώς αυτός ο άνθρωπος κατάφερνε να τα βγάλει πέρα. Και πώς όσα είχε ονειρευτεί για τη ζωή των παιδιών του, από το να φύγει η μεγάλη του κόρη να πάει να σπουδάσει, μέχρι να φτιάξει πιο γερό το σπιτικό τους για εκείνα, εξαρτιόνταν από μία και μόνο κωλομηχανή που δεν είχε στη βάρκα του.

Το ίδιο απόγευμα, ένα πουλμανάκι μας πήγε στη βόρεια μεριά του νησιού. Εκεί όπου η ActionAid είχε στήσει έναν συνεταιρισμό ψαράδων της περιοχής. Τι έκανε η ActionAid; Μάζεψε μερικούς άνδρες και γυναίκες, τους έμαθε να ψαρεύουν, τους έδωσε εργαλεία και μια μεγάλη γερή βάρκα και τους έδειξε τον τρόπο με τον οποίο θα συνεργάζονταν ώστε να βγάζουν μια γερή ψαριά κάθε μέρα για να ζουν τις οικογένειές τους και να αναπτύσσουν μέρα με τη μέρα τον συνεταιρισμό τους.

Αντιμετώπιζαν κι εκείνοι τα δικά τους προβλήματα. Δεν είχαν τρόπο να διανέμουν την ψαριά σε όλο το νησί. Δεν είχαν ένα σταθερό μέρος να πουλάνε τα ψάρια τους. Δεν ήξεραν πώς να φτάσουν αυτά τα ψάρια από το νησί τους στην στεριά κι από εκεί στην ενδοχώρα. Προβλήματα που συνάντησαν και συναντούν όλες οι κοινωνίες στην ανάπτυξή τους. Αλλά είχαν ξεπεράσει τα βασικά προβλήματα. Εκείνα που απασχολούσαν όλους τους άλλους ψαράδες του νησιού. Κι αυτό έγινε γιατί βρέθηκε μία οργάνωση εκεί και έδειξε δυο σωστές κατευθύνσεις σε ανθρώπους που διψούσαν να βγουν από τον μικρόκοσμό τους.

Η ActionAid δεν θα μπορούσε να αγοράσει βάρκες ή μηχανές για όλους. Δεν είναι αυτός άλλωστε ο σκοπός τους έργου της. Η ActionAid είναι εκεί σε κάθε ένα από τα 32 χωριά του νησιού Mafia για να βοηθήσει τους κατοίκους με όποιο τρόπο μπορεί. Άλλους χτίζοντάς τους σχολεία και ιατρεία, άλλους δείχνοντάς τους το πώς οι συνεταιρισμοί και οι συνεργασίες θα ωφελήσουν τη ζωή τους. Κι άλλους, όπως στο χωριό Utende, μαθαίνοντάς τους την αξία της εκπαίδευσης των παιδιών ή την έννοια του σεβασμού των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Η οικογένεια αυτού του φτωχού ψαρά, της βάρκας χωρίς μηχανή, φιλοξένησε για πέντε ημέρες τρεις ανθρώπους. Εμένα, την Σίσσυ Γκουρνέλου από την ActionAid και τον φωτογράφο Νικόλα Μάστορα. Μας μαγείρευαν, μας φρόντιζαν, μας κρατούσαν συντροφιά και την τελευταία ημέρα μάς γέμισαν δώρα για να πάρουμε πίσω στην πατρίδα μας. Και μας αποχαιρέτησαν λέγοντας πόσα είχαν κερδίσει εκείνοι από τις μέρες που περάσαμε μαζί τους.

Και κάπως τώρα στο μυαλό μου αυτή η βάρκα του Ahmadi δεν μοιάζει τόσο άδεια. Κι ο ψαράς αυτός δεν μοιάζει τόσο φτωχός. Γιατί ό,τι κι αν τον βαραίνει στην καθημερινότητά του, όσους μπελάδες κι αν φέρνει η πλημμυρίδα και η άμπωτη στον τόπο του, όσο λίγα κι αν είναι τα ψάρια κάθε πρωί στα δίχτυα του, από την πρώτη ημέρα που βρέθηκα εκεί μέχρι την τελευταία, το πρόσωπό του είχε πάντα ένα χαμόγελο καθώς μας αντίκρυζε. Και τα σκληροτράχηλα κοκκαλιάρικα χέρια του έσφιγγαν τα δικά μας σαν να μην έχουν νόημα τα προβλήματα. Σαν να παίζει ρόλο μόνο η ουσία του να συναντάς έναν άνθρωπο από έναν τόπο μακρινό και να τον βάζεις στην καρδιά σου. Σαν να παίζει ρόλο μόνο η αγάπη.

Τον κόσμο μας τον κάνουμε καλύτερο με μικρές καθημερινές πράξεις. Όχι με βαρύγδουπες ενέργειες και δωρεές πυροτεχνήματα. Ο κόσμος που ονειρεύεται και χτίζει καθημερινά σε τόσες γωνιές του πλανήτη η ActionAid είναι ένας κόσμος πιο όμορφος, πιο δίκαιος, πιο πολύχρωμος. Γίνε κι εσύ μέρος αυτού του κόσμου στο http://www.actionaid.gr/